قیود و معیارهای مازاد برای تصمیم‌گیری و ناحیه پاسخ!

در جریان جلسه پیشنهادهایی مطرح می‌شد که قیدهای جدیدی را برای فرآیند تصمیم‌گیری مطرح می‌شد و همه هم مورد استقبال قرار می‌گرفت، چون منطقی بودند.

تلاش کردم مخالفت کنم که این همه قید و معیار و رواداری برای تصمیم‌گیری، فرآیند تصمیم‌گیری را بسیار سخت و غیر بهینه خواهد کرد. نتوانستم حاضران را اقناع کنم.

به یاد درس‌های «آمار و احتمال» و «تحقیق در عملیات» افتادم و مفهومی تحت عنوان «ناحیه پاسخ». دوباره وقت گرفتم و این‌بار استدلالم رو با دو شکل زیر شرح دادم:

شکل ۱، زمانی را نشان می‌دهد که تعداد قیود و معیارهای تصمیم‌گیری زیاد نباشد، در این شرایط احتمالا ناحیه جواب وسعت قابل ملاحظه‌ای خواهد داشت (ناحیه محتمل برای جواب با رنگ نارنجی مشخص شده‌است و فلش‌های بنفش‌ رنگ نیز نشان‌دهنده ناحیه قابل قبول برای تصمیم براساس هر یک از معیارها یا قیودی است که برای سهولت، به صورت خطی در نظر گرفته شده‌اند).

حال بیاید تعداد معیارها و قیود را افزایش دهیم (خطوط سبز رنگ). ملاحظه می‌شود با افزایش قیود و معیارها برای تصمیم‌گیری، ناحیه جواب شروع به کوچک شدن می‌کند (ناحیه سبز رنگ). با کوچک شدن ناحیه جواب، در عمل گزینه‌های تصمیم‌گیری کاهش خواهد یافت و به این ترتیب قدرت مانور در تصمیم‌گیری و اقدام و احتمال بیشینه کردن ارزش یا منافع مورد انتظار، کم‌تر و کم‌تر خواهد شد (این بدان معنا نیست که تصمیم‌گیری باید بی‌قید و معیار باشد، چون در آن حالت اساسا تصمیم‌گیری بی معنا خواهد شد).

حال تصور کنیم تعداد معیارها را باز هم بیشتر کنیم، احتمالا ناحیه جواب به‌طور کامل از بین می‌رود!

این قاعده و روند در فرآیندهای سازمانی، قراردادها، چارچوب‌های تصمیم‌گیری و حتی زندگی شخصی و قرار گذاشتن برای یک پیاده‌روی ساده با دوستان نیز حاکم است. هر چه تصمیم‌گیری مقیدتر و با محدودیت‌های بیشتر باشد، گزینه‌ها کم‌تر و کم‌تر و تصمیم و اقدام سخت‌تر و غیر منعطف‌تر خواهد بود.

پیشنهاد: فقط معیارها و قیودی را در نظر بگیریم که واقعا ضروری هستند و تلاش نکنیم تمامی حالت‌های محتمل را از پیش مدل کنیم!