یکی از آخرین کتاب‌هایی که خواندم – تفکر نامطمئن (نشر نوین) / بخش اول

تفکر نامطمئن دید ما را نسبت به تصمیم‌گیری عوض می‌کند. پیشنهاد می‌کنم حتما تو برنامه مطالعه‌تون قرار بگیرد.

• خطرات نتیجه‌گرایی

درنگ کرده و به بهترین تصمیم خود در سال گذشته فکر کنید، حال برای چند لحظه بدترین تصمیم خود را تصور کنید. حاضرم شرط ببندم بهترین تصمیم شما تصمیمی بوده که یک نتیجه خوب به دنبال داشته و همچنین از بدترین تصمیم‌تان نتیجه بدی حاصل شده‌است.

ترسیم رابطه تنگاتنگ میان نتایج و کیفیت تصمیم‌گیری بر تصمیمات هر روزه ما تأثیر می‌گذارد و به طور بالقوه‌ای پیامدهای فاجعه‌بار و گسترده‌ای خواهد داشت.

• سوگیری واپس‌نگر تمایلی ذهنی است که طی آن فرد نتیجه یک اتفاق را می‌بیند و آن را از پیش‌دانسته و اجتناب ناپذیر تصور می‌کند. وقتی می‌گوییم باید می‌دانستم این‌طور می‌شود یا باید فکرش را می‌کردم که این اتفاق می‌افتد، در معرض سوگیری واپس‌نگر هستیم.
• ما نتایج را به تصمیمات پیوند می‌زنیم. هرچند کم نیستند نمونه‌های غیر قابل انکاری که نشان می‌دهند رابطه بین تصمیمات و نتایج همبستگی چندانی ندارند. هیچ فرد هشیاری فکر نمی‌کند سالم رسیدن به خانه بعد از رانندگی در حالت مستی، نشانه یک تصمیم خوب یا توانایی بالا در رانندگی است. تغییر تصمیمات بعدی خود بر مبنای نتیجه‌ی شانسی، خطرناک و غیرمعمول است.
• سریع باش یا بمیر. مغز ما برای عقلانیت ساخته نشده است.
• قبل از هر چیز باید بگویم مغز ما برای ایجاد اطمینان و نظم تکامل یافته است. ما با این ایده که شانس در زندگی ما نقش به‌سزایی دارد، خیلی موافق نیستیم. وجود شانس رو تشخیص می‌دهیم اما در برابر این ایده مقاومت می‌کنیم، که علی‌رغم بهترین تلاش‌ها، ممکن است همه چیز آن‌طور که می‌خواهیم پیش نرود. دوست داریم این‌طور تصور کنیم که دنیا مکانی منظم است. جایی که اتفاقات تصادفی منجر به خرابی و ویرانی نمی‌شود و همه چیز قابل پیش‌بینی است. ما طوری تکامل یافته‌ایم که جهان را این‌گونه ببینیم. برقراری نظم در میان انبوه هرج و مرج‌ها برای بقاء ما ضروری است.
• در واقع یافتن ارتباطات قابل پیش‌بینی، دلیل زنده ماندن و بقای گونه‌ی بشر است.
• اگر نیاکان ما صدای خش‌خش برگ‌ها را می‌شنیدند و فکر می‌کردند این صدا به‌خاطر وزش باد است، شیر همه آنها را خورده بود و ما الان اینجا نبودیم.
• وقتی مسیر معکوس را طی می‌کنیم و از نتایج به تصمیمات می‌رسیم، تا ببینیم چرا چنین نتایجی اتفاق افتاده‌اند، گرفتار انواع خطاهای شناختی شده‌ایم.
• دنیل کانمن، برنده جایزه نوبل و استاد روان‌شناسی در کتاب پر فروش خود با عنوان «تفکر، سریع و کند» که در سال ۲۰۱۱ منتشر شد، برچسب‌های سیستم ۱ و ۲ را تعریف کرد. بر اساس تعاریف او سیستم یک دارای ویژگی تفکر سریع است. سیستم یک همان چیزی است که وقتی کسی ناگهان جلوی خودروی شما می‌پرد، باعث می‌شود بلافاصله ترمز کنید. چنین فرآیندی شامل واکنش غریزه، شهود، برانگیزش و پردازش خودکار است. تفکر دو یا تفکر کُند، همان چگونگی انتخاب، تمرکز و صرف انرژی ذهنی است. کانمن توضیح می‌دهد سیستم یک و سیستم دو، چطور روند تصمیم‌گیری ما را شکل می‌دهند و با موفقیت پیش می‌روند. اما وقتی در تعارض با یکدیگر قرار می‌گیرند، شیطنت‌هایی هم دارند.
• من به طور خاص برچسب‌های توصیفی ذهن انعکاسی و ذهن آگاهانه را می‌پسندم، که مورد تایید گری مارکوس روان‌شناس است. او در کتاب خود با عنوان «مغز انسان، شاهکار سر هم‌بندی تکامل» که در سال ۲۰۱۸ چاپ شد، می‌نویسد: تفکر را می توان به دو جریان تقسیم کرد. یک تفکر سریع و خودکار و تا حد زیادی ناخودآگاه و دیگری آگاهانه و خردمندانه. اولین سیستم، انعکاسی به نظر می‌رسد، کار خود را به سرعت و به‌طور خودکار یا بدون آگاهی ما انجام می‌دهد. سیستم دوم، آگاهانه تامل می‌کند، در نظر می‌گیرد و واکنش‌ها را کنکاش می‌کند.
• اتخاذ تصمیمات منطقی‌تر، فقط مربوط به اراده یا مدیریت هشیارانه تصمیمات بیشتر، در ذهن آگاهانه نیست. ظرفیت ذهن آگاهانه ما همین حالا هم بیش از اندازه پر شده است.
• خیلی از اشتباهات تصمیم‌گیری، از اعمال فشار بر سیستم انعکاسی برای انجام سریع و خودکار وظیفه‌اش ناشی می‌شود.
• بیشتر کارهای روزانه‌مان، در بخش پردازش خودکار انجام می‌شود. عادت‌ها و پیش فرض‌هایی داریم که به‌ندرت در آنها دقیق می‌شویم. از نحوه گرفتن مداد تا تغییر مسیر برای تصادف نکردن. مسئله این نیست که نحوه عملکرد مغزمان را تغییر دهیم، بلکه باید بفهمیم چطور با محدودیت‌های فعلی مغزمان کنار بیایم و کار کنیم. مطلع شدن از رفتار غیرمنطقی و تمایل به تغییر کافی نیست. همان‌طور که دانستن این‌که خطای دید دارید، برای از بین بردن آن خطا کافی نیست.
• شطرنج یک بازی نیست، شطرنج نوع کاملاً مشخصی از محاسبه است. ممکن است نتوانید راه درست را تشخیص دهید، اما به لحاظ نظری باید راه حلی وجود داشته باشد، یک روش درست در هر موقعیت از بازی. اما بازی‌های واقعی به هیچ وجه این‌طور نیستند، زندگی واقعی هم این‌طور نیست. زندگی واقعی بلوف زدن دارد، کمی تاکتیک‌های فریب چاشنی زندگی ماست. در زندگی واقعی از خود می‌پرسید، دیگری فکر می‌کند نیت من چیست؟
• شطرنج با تمام پیچیدگی‌های استراتژیکی که دارد، مدلی عالی برای تصمیم‌گیری در زندگی نیست. زندگی جایی است که اطلاعات مخفی و مقادیر زیادی شانس در بیشتر تصمیم‌های ما دخیل است. همین نکته، چالشی را ایجاد می‌کند که در شطرنج وجود ندارد، شناسایی سهم نسبی تصمیماتی که می‌گیریم در برابر شانس در موقعیت‌های مختلف.

• در مقابل پوکر، یک بازی مملو از اطلاعات ناقص است. در این بازی در شرایط عدم قطعیت و محدودیت زمانی تصمیم گیری می‌کنیم.
• در شطرنج، نتایج با کیفیت تصمیم‌گیری رابطه نزدیکی دارد. در پوکر، ممکن است شانس با شما یار باشد و پیروز بازی شوید یا شانس به شما پشت کند و ببازید. اگر زندگی مثل شطرنج بود، تقریبا هر بار که از چراغ قرمز رد می‌شدید، تصادف می‌کردید.
• اما زندگی، بیشتر شبیه پوکر است. ممکن است هوشمندانه‌ترین و دقیق‌ترین تصمیم ممکن را بگیرید و با این حال همه برنامه‌هایتان نقش بر آب شود.
• کیفیت زندگی ما حاصل جمع کیفیت تصمیم‌گیری‌هایمان، به اضافه شانس است. در شطرنج، تاثیر شانس محدود و کم است، بنابراین به‌راحتی می‌توان نتیجه بازی را نشان‌دهنده کیفیت تصمیمات دانست. چنین چیزی بازیکنان شطرنج را بیش از پیش به منطق و عقلانیت گره می‌زنند.

• این بازی شطرنج است، اما زندگی چنین نیست. زندگی بیشتر شبیه پوکر است، جایی که همه این عدم قطعیت‌ها ما را به سمتی می‌برد که خود را فریب دهیم و داده‌ها را غلط تفسیر کنیم.
• نتیجه‌گرایی یا همان خوب یا بد ارزیابی کردن تصمیمات، بر اساس چند نتیجه محدود، راهبردی کاملاً منطقی برای یادگیری در بازی شطرنج است اما در پوکر یا حتی زندگی این‌طور نیست.
• وقتی در پی درس گرفتن از نتایج زندگی هستیم، مرتکب همین اشتباه می‌شویم. زندگی ما آنقدر کوتاه است که نمی‌توانیم از تجربه‌های شخصی خود داده‌های کافی به دست آوریم، بنابراین بررسی کیفیت تصمیم‌گیری و از روی مجموعه کوچکی از نتایج که در زندگی تجربه می‌کنیم کار آسانی نیست.
• کنار آمدن با جمله‌ای مطمئن نیستم، گامی مهم برای تبدیل شدن به یک تصمیم گیرنده‌ی بهتر است. باید با ندانستن آشتی کنیم.
• پذیرفتن این که مطمئن نیستیم، کار دشواری است. در مدرسه یاد گرفتیم، گفتن نمی‌دانم، بد است. ندانستن در مدرسه، نشان‌دهنده شکست در فرآیند یادگیری است.
• در علم، نمی‌دانم یک شکست نیست، بلکه گامی ضروری به سوی روشنگری است.
• نادانی کاملاً آگاهانه، پیش درآمد هر پیشرفت واقعی در عرصه علم است. اجازه دهید این را هم اضافه کنم نادانی مقدمه هر تصمیم بزرگی است که تا حالا گرفته شده است.
• آنچه باعث می‌شود تصمیمی عالی باشد، نتیجه عالی آن نیست. تصمیم عالی نتیجه یک فرآیند خوب است و این فرآیند باید شامل تلاشی برای نمایش دقیق سطح دانش‌مان باشد. این سطح دانش به نوبه خود شکل دیگری از مطمئن نیستم است.
• آنچه میان بازیکنان خوب پوکر و تصمیم گیرندگان خوب مشترک است، کنار آمدن آنها با این قضیه است که جهان نامطمئن و غیر قابل پیش بینی است.
• یک متخصص در هر زمینه ای نسبت به یک تازه کار برتری دارد، اما نه آن پیشکسوت و نه آن تازه کار هیچ یک نمی‌توانند مطمئن باشند که حرکت بعدی چه خواهد بود.
• دلایل زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد پذیرفتن عدم قطعیت با آغوش باز، به ما کمک می‌کند تصمیم گیرنده‌های بهتری شویم. اینجا به دو دلیل اشاره می‌کنیم اول اینکه مطمئن نیستم، واقعاً نمایش دقیق‌تری از جهان است. دلیل دوم که مرتبط با اولی است این‌که وقتی می‌پذیریم، نمی‌توانیم مطمئن باشیم، احتمال این‌که در تله تفکر سیاه و سفید یا تفکر صفر و یک بیافتیم، کمتر است.

تهیه کتاب از طریق:

https://nashrenovin.ir/